A Reciclaxe non é suficiente para alcanzar unha economía circular

Por o 14/07/2015 | Sección: Amigos da Terra,Vigo
A Reciclaxe non é suficiente para alcanzar unha economía circular

Xa se volveu habitual escoitar conversacións na rúa ou en calquera sitio, nas que reciclar converteuse en sinónimo de protexer o medio ambiente, unha dicotomía moi matizable, en realidade. Si pómonos puristas, nin sequera poderiamos dicir que reciclamos, senón que separamos para reciclar, e son outros os que se encargan de reciclar.

Este erro non é espontáneo. As campañas de sensibilización respecto diso, case desde a súa orixe, transmitiron o concepto de que separar os residuos en casa é reciclar. Pero non é así. De feito, unha porcentaxe dos residuos separados, si non entran no mercado de materiais acaban en vertedoiro ou incineradora. Pero máis aló deste concepto, existe outro derivado máis preocupante, no que é necesario facer fincapé. Investiuse tal cantidade de recursos económicos en campañas de comunicación sobre a “reciclaxe” que a gran maioría da xente pensa que o mellor que podes facer polo planeta é reciclar.

No entanto, por moito que se recicle, que se mellore a recollida, que se incremente a calidade dos materiais reciclados, que se incorporen ao mercado, etc., si a demanda segue a progresión actual, non só perpetuarase a expoliación actual dos recursos naturais, senón que aumentará. Un exemplo claro deste despropósito é o aluminio, con altas taxas de reciclaxe, que roldan entre o 65 e o 90%. Desafortunadamente, o seu incesante incremento na demanda (para envases, vehículos, aparellos eléctricos e electrónicos, etc.), fai que o aluminio reciclado só implique o 30% das necesidades deste material. O 70% restante segue procedendo de materias virxes extraídas de maneira primaria con todos os impactos que isto supón (contaminación de auga e atmosfera, desprazamento de comunidades, elevado gasto enerxético, etc.). Isto lévanos a reflexionar sobre os nosos esaxerados niveis de consumo.

Desde logo a reciclaxe é unha opción excelente cando un produto converteuse en residuo e non se pode aplicar ningunha outra opción anterior como a redución e a preparación para a reutilización. Con todo, a dinámica actual centrou todos os seus esforzos na reciclaxe, deixando totalmente esquecidos estes dous primeiros pasos, marcados como preferentes na xerarquía de xestión de residuos. De feito, o Paquete de Economía Circular tan discutido, e actualmente retirado pola actual Comisión Europea, co suposto propósito de sacar un máis ambicioso, tamén centraba os seus obxectivos principais na reciclaxe, esquecendo os pasos previos.

A reciclaxe por si só non asegura a circularidad da economía, xa que o incremento na demanda require dunha entrada continua de materias virxes. Por isto, a nova proposta da Comisión Europea debería establecer unha estratexia máis ampla. A xestión dos residuos debe ser unha pata dun plan global do uso de recursos naturais. É necesario coñecer canto se consome, é dicir, medir a cantidade de recursos que utilizamos. A visión máis completa ofreceríaa un paquete de indicadores de pegada de chan, auga, materiais e carbono, co que se podería coñecer as cifras de consumo dentro e fóra das fronteiras de Europa. Baseándonos nestas medicións estableceríanse porcentaxes de redución no consumo de recursos.

O paquete de medidas tamén ha de incluír unha reforma fiscal que premie as actividades que reduzan o uso de recursos e penalice as que non o fagan. Na actualidade danse situacións tan incoherentes como as subvencións a incineradoras e a falta de incentivos á investigación para alargar a vida dos produtos. Neste sentido, deberíanse premiar ditas actividades tanto con subvencións como con rebaixas fiscais a modelos de negocio tales como préstamos, trueques e alugueres, tendas de segunda man, venda a granel, etc., pois levan un aforro significativo de recursos naturais e económicos á sociedade.

Outra proposta para avanzar cara a unha economía circular baixa no uso de recursos é o pago por xeración para os residuos municipais, xa que até o momento a maioría de esquemas son de “tarifa plana” e non inducen á redución na xeración de residuos.

Respecto dos fabricantes, é imprescindible que se poñan en marcha requisitos obrigatorios de deseño de produtos duradeiros, desmontables e reparables. Os manuais de instrucións non poden ser información confidencial do fabricante cando a responsabilidade do produto/residuo queda en mans do consumidor final. A repartición de responsabilidades cambia nos casos de aluguer e leasing, onde a durabilidad, reparación e reutilización reporta beneficios ao fabricante, polo que o cambio de modelo de distribución da venda de produtos actual á oferta de servizos futura, ofrecería beneficios neste sentido.

Por último, hai que facer unha mención aos residuos alimentarios. É necesario establecer unha xerarquía diferente á do resto dos residuos. En primeiro lugar es básico redistribuír os alimentos dunha maneira máis equitativa, para evitar a malnutrición, en paralelo á xeración de residuos alimentarios aptos para o consumo humano. En segundo lugar deberíase alimentar ao gando cos residuos aptos para este fin. En terceiro lugar é clave pór en marcha procesos de compostaxe a partir da separación selectiva dos residuos orgánicos. En cuarto lugar destacaríase a obtención de enerxía a partir da dixestión anaerobia e en último lugar, recorreriamos á vertedura.

Todas estas medidas que propomos desde Amigos da Terra para o paquete de economía circular, xa existen en diferentes rexións de Europa, pero como experiencias puntuais. É necesario que o cambio de modelo convértase na norma. As autoridades europeas e estatais teñen moita marxe de acción para alcanzar unha economía circular baixa no consumo de recursos naturais, para avanzar cara á xustiza social, económica e ambiental do planeta.

Até o momento, como cidadanía o máis sinxelo é seguir separando para reciclar. Por suposto débese seguir facendo, e cada vez mellor. Peroempecemos polo principio, a redución. Temos que esixir a redución no uso dos nosos recursos mediante compra a granel, preparación para a reutilización, compra de segunda man e uso de produtos duradeiros, desmontables e reparables.

PRENSA AMIGOS DA TERRA