A represi贸n franquista ao maxisterio causou cen mortes en Galicia

Os procesos de depuraci贸n da ditadura afectaron a m谩is de 1800 mestres na provincia de Pontevedra
Publicado por o d铆a 11/12/2018 na sección de Galicia,Pontevedra,Universidade de Vigo

A represi贸n franquista ao maxisterio causou cen mortes en Galicia

Editada polas tres universidades galegas, a聽revista galego-portuguesa de historia da educaci贸n聽Sarmientodedica o seu n煤mero 21 谩 represi贸n que a ditadura franquista someteu ao profesorado trala sublevaci贸n militar de 1936 e aos procesos de depuraci贸n que sufriron os mestres e mestras. Co prop贸sito de achegar esta realidade aos futuros e futuras docentes, a Facultade de Ciencias da Educaci贸n e do Deporte acolleu este martes a presentaci贸n deste聽monogr谩fico, nunha actividade que se completou cun coloquio co聽 vicedecano da Facultade de Ciencias da Educaci贸n do campus de Ourense e membro do comit茅 de redacci贸n de聽Sarmiento聽Xos茅 Manuel Cid e o profesor xubilado da Universidade de Santiago Anxo Porto Ucha, autores, respectivamente, 聽dos estudos sobre a persecuci贸n sufrida polo profesorado聽en Ourense e sobre os procesos de depuraci贸n no maxisterio levados a cabo na provincia de Pontevedra, que afectaron a m谩is de 1800 docentes.

O monogr谩fico presentado nun acto que contou tam茅n coa participaci贸n do vicerreitor do campus, Jorge Soto, quen salientou aos conferenciantes como dous “referentes da historia da educaci贸n en Galicia” e entregou un agasallo a Porto Ucha en nome da Universidade聽recolle tam茅n unha relaci贸n do profesorado morto nas catro provincias galegas por mor da sublevaci贸n fascista de 1936, que cifra en 100, 98 homes e d煤as mulleres os asasinados e falecidos por mor desta represi贸n. Entre elas, recolle a publicaci贸n, 48 profesores e d煤as profesoras que foron 鈥減aseados鈥 e outros 38 executados, aos que se suman aqueles que faleceron no c谩rcere ou聽a consecuencia das 鈥渕alleiras sufridas鈥. Os responsables desta publicaci贸n sinalan tam茅n que 鈥渆xiste constancia doutras mortes鈥 m谩is al贸 destas cen, que non se incl煤en na listaxe 鈥減or seren moi escasas e imprecisas as referencias das que se disp贸n鈥.

De periodicidade anual, o n煤mero 21 de Sarmiento recolle an谩lises sobre a depuraci贸n do maxisterio nas catro provincias galegas, realizando Porto Ucha, xunto 谩 profesora da Universidad de Valladolid Raquel V谩zquez Ramil a de Pontevedra; Xos茅 Manuel Cid a de Ourense; o director da revista e profesor da UDC Narciso de Gabriel a da Coru帽a e Ant贸n Costa e Ux铆a Bola帽o a de Lugo. 鈥淯n dos obxectivos deste n煤mero 茅 facer tam茅n un acto de memoria鈥, sinala Cid do que foi tam茅n o prop贸sito central desta actividade, p贸r o foco na 鈥渞epresi贸n salvaxe鈥 que o franquismo levou a cabo a partires de 1936 e nos seus efectos sobre o maxisterio en Galicia, 鈥渙nde cando menos a cuarta parte das escolas cambiou de mestre a partir do 36鈥.

A depuraci贸n na provincia de Pontevedra

Trala presentaci贸n da publicaci贸n, Porto Ucha afondou nesta actividade nun proceso, a depuraci贸n dos mestres e mestras, que se iniciou trala sublevaci贸n聽militar聽coa orde aos gobernadores civ铆s 鈥減ara que separaran provisionalmente a todos aqueles que non pod铆an comezar o curso en setembro do 36鈥, 茅 que levou 谩 separaci贸n de 438 docentes, 343 mestres e 95 mestras, 鈥渁rredor dos que despois xiran as sanci贸ns m谩is graves unha vez posta en marcha a comisi贸n provincial de depuraci贸n鈥, explica o investigador. De feito, preto de cen dos mestres afectados foron posteriormente separados do servizo, 鈥渙 que significa que o r茅xime xa ti帽a no punto de mira a estas persoas鈥, apunta o investigador, que incidiu en que estas separaci贸ns provisionais afectaron a pr谩ctica totalidade dos concellos da provincia, coas excepci贸ns de Portas, Mondariz-Balneario e Pontesampaio.

Por outra banda, o estudo c茅ntrase tam茅n na comisi贸n de depuraci贸n creada na provincia para o profesorado do ensino primario, 鈥渦nha das m谩is duras do estado鈥 e pola que pasaron, entre 1936 e 1942 un total de 1802 mestres e mestras, dos que聽91 homes e nove mulleres que foron separados dos servizo, alg煤ns deles xa fusilados ou 鈥減aseados鈥 no momento no que se emite a resoluci贸n, s煤manse outros nove inhabilitados, 33 traslados f贸ra de Galicia, outros doce fora da provincia e 183 traslados dentro da propia provincia. Comisi贸n que foi especialmente activa en 1938, cando foron depurados 1082 mestres e que continuou a s煤a actividade ata 1942, cando afectou a 22 docentes, a铆nda, que, como lembra Porto Ucha, 鈥減ola depuraci贸n pasaron todos logo, ata a propia comisi贸n鈥, de tal xeito que 1167 mestres, 714 mulleres e 453 homes, obtiveron nela聽pronunciamentos favorables. Non obstante, Porto Ucha tam茅n puxo o acento neste coloquio en como moitos e moitas docentes tiveron que someterse a un 鈥渆xilio interior鈥 durante a ditadura, despois de iniciar a s煤a intervenci贸n abordando a serie de reformas realizadas no eido do ensino durante a II Rep煤blica, 鈥渟en as que non se entende ben a represi贸n鈥, desde a creaci贸n de milleiros de novas escolas e un plan de profesional que levou ao maxisterio 鈥渦n novo modelo de mestre m谩is comprometido coa cuesti贸n social鈥, 谩 instauraci贸n dun 鈥渟istema educativo laico鈥 e a retirada dos s铆mbolos relixiosos das escolas.