Conferencia de Pilar Garc√≠a Negro, “Descolonizando a ROSAL√ćA”

A profesora Pilar García Negro debuxa unha Rosalía de Castro pioneira da loita feminista a través dunha lectura profunda das cinco novelas da autora.
Publicado por o d√≠a 23/02/2017 na sección de A Coru√Īa,Galicia,Opini√≥n por Erik Doba√Īo

Conferencia de Pilar Garc√≠a Negro, “Descolonizando a ROSAL√ćA”

‚Äú√Č Rosal√≠a unha chorona?‚ÄĚ, preguntou desde a primeira fila o actor Xo√°n Carlos Mejuto, que minutos antes ofrecera unha lectura dramatizada da √ļltima escena de Casa de Bonecas, de Ibsen, a obra que interpreta estes d√≠as na Sala Gurug√ļ, aqu√≠ na Agra, no √ļnico teatro de barrio no barrio, e na que non seguir√° segundo ti√Īa previsto. Ibsen, a Casa de Bonecas, a despedida de Nora, foron o pr√≥logo √° conferencia de Pilar Garc√≠a Negro o martes pola noite ante vinte persoas na cave da Asociaci√≥n veci√Īal da Agra do Orz√°n, con fr√≠o, canos e unha firme vontade por parte do colectivo de veci√Īas de denunciar o machismo rampante desde al√≠ abaixo cunha pancarta que presidir√° o ano lila nun barrio sen teatros.

Resulta que Garc√≠a Negro empezou conectando a Ibsen e a aquelas bonecas rebeldes con Rosal√≠a, porque recordou que a peza se estreou a finais de 1879 en Copenhague e a principios de 1880 en Oslo, o ano de Follas Novas, ‚Äúunha obra pioneira na loita pola emancipaci√≥n feminina‚ÄĚ, segundo dixo a profesora. ‚ÄúUnha obra explosivamente boa‚ÄĚ, incidiu.

Garc√≠a Negro alerta das dificultades de ler a Rosal√≠a sen ter en conta o tempo no que escribiu e a s√ļa tripla condici√≥n de muller, galega e literata (expresi√≥n tirada de La Regenta). A profesora advertiu dos lugares com√ļns na interpretaci√≥n da condici√≥n da muller a mediados do s√©culo XIX. Interpretaci√≥ns superficiais coma a que asina Alonso Montero: ‚ÄúRosal√≠a, como tantas mujeres espa√Īolas de 1957, debi√≥ de creer que s√≥lo se alcanza la realizaci√≥n personal plena en el matrimonio; por otra parte, la extra√Īa orfandad en que hab√≠a vivido la empujaba a buscar compa√Ī√≠a, amparo y ayuda‚ÄĚ. Tal era o marco intelectual do com√ļn masculino no XIX, e continuaba a selo na colonia intelectual colonizada √° altura de 1971. Por iso a pregunta segue sendo pertinente: √Č Rosal√≠a unha chorona: muller d√©bil, acovardada, submisa, como o pa√≠s co que se identifica?

Mullerismo

‚ÄúEn 1859 Rosal√≠a publica La hija del mar, unha novela na que se reclama dunha estirpe de mulleres, e nela est√° o olimpo feminino, Safo, George Sand. Hai unha vontade clara de pertenza a este universo‚ÄĚ, sost√©n Garc√≠a Negro. Entre 1961 e 1881, Rosal√≠a publicar√≠a outras catro novelas m√°is: Flavio, Ruinas, El caballero de las botas azules e El primer loco. ‚ÄúEn toda esta obra, a columna vertebral, o principio organizador √© o seu mullerismo. Isto √©, unha conciencia definida sobre o ser muller, sobre os dereitos cuestionados ou negados, sobre o papel da escritora e, a partir de a√≠, a solidariedade activa coa maior√≠a social feminina, daquela as traballadoras do campo, do mar ou de ambos no noso pa√≠s. Por primeira vez na literatura galega esta inmensa masa tivo a s√ļa voz‚ÄĚ.

Mellor ter√≠a sido atopar un rev√≥lver, unha baralla ou unha botella de augardente que poemas nas mans de Ana Ozores, l√°ianse unhas personaxes de La Regenta. ‚ÄúLas musas no escriben, inspiran‚ÄĚ, subli√Īou no texto Garc√≠a Negro. Ana Ozores, como a Marcela do Quijote ou as criadas da Celestina e mesmo a Celestina, explicou a profesora, forman parte daquela estirpe de mullerismo que por veces se manifesta abertamente, como no combate dial√©ctico de Mara, no Flavio de Rosal√≠a, retada polo amigo: ‚ÄúOlvidad vuestro sexo si quer√©is cumplir vuestro destino‚ÄĚ. A veces o mullerismo manif√©stase pola inversi√≥n de roles, coma no poema do Xan, ou a trav√©s das pescudas do cabaleiro coas donas da alta sociedade en El caballero de las botas azules. Lonxe de asumir un destino e moito menos de idealizalo (o matrimonio: cando un busca un Xan/ case sempre atopa un Pedro), Rosal√≠a, sost√©n Garc√≠a Negro, sempre mantivo ‚Äúun feminismo radical comprometido coa maior√≠a social, coas mulleres v√≠timas duplas da emigraci√≥n polos que marchan e pola carga de traballo que lles queda‚ÄĚ.

√Č Rosal√≠a unha chorona? ‚ÄúChorar non √© malo, revela entre outras cousas a capacidade de compaix√≥n, de estar co outro‚ÄĚ, dixo Pilar Garc√≠a Negro. ‚ÄúClaro que Rosal√≠a chora, mais non √© unha chorona, que √© un insulto e non por casualidade en feminino. Rosal√≠a ten as s√ļas raz√≥ns. Lembrade aqueles versos: eu podo dicirche:/non canta, que chora. E lembrade o que di naquel poema: Galicia ti non tes patria,/ ti vives no mundo soia,/ i a prole fecunda t√ļa/ se espalla en errantes hordas‚Ķ Nese mesmo poema Rosal√≠a fai aquela declaraci√≥n subversiva: Pobre Galicia, non debes/ chamarte nunca espa√Īola/ que Espa√Īa de ti se olvida.‚ÄĚ

Chorar non √© malo, e cando chora explosiva Rosal√≠a √© subversi√≥n. Mais inda non chega coa subversi√≥n das bonecas, ‚Äúa equivalencia do masculino e do feminino √© dif√≠cil, problem√°tica‚ÄĚ, concl√ļe Garc√≠a Negro al√° abaixo no local das veci√Īas da Agra¬†tinguido de lila, descolonizando.