Declaraci贸n institucional conxunta dos gobernos de Galicia, Asturias, A Rioxa, Arag贸n, Castela- A Mancha e Castela e Le贸n sobre a reforma do sistema de financiamento auton贸mico e dos fondos da pol铆tica de cohesi贸n europea

Publicado por o d铆a 11/09/2018 na sección de Xunta de Galicia

Declaraci贸n institucional conxunta dos gobernos de Galicia, Asturias, A Rioxa, Arag贸n, Castela- A Mancha e Castela e Le贸n sobre a reforma do sistema de financiamento auton贸mico e dos fondos da pol铆tica de cohesi贸n europea

REUNIDOS

O Excmo. Sr. D. Alberto N煤帽ez Feij贸o, Presidente da Xunta de Galicia, nomeado por Real Decreto 423/2016, de 11 de novembro.

O Excmo. Sr. D. Javier Fern谩ndez Fern谩ndez, Presidente do Principado de Asturias, nomeado por Real Decreto 704/2015, de 22 de xullo.

O Excmo. Sr. D. Jos茅 Ignacio Ceniceros Gonz谩lez, Presidente da Comunidade Aut贸noma da Rioxa, nomeado por Real Decreto 629/2015, de 8 de xullo.

O Excmo. Sr. D. Francisco Javier Lamb谩n Monta帽茅s, Presidente do Gobierno de Arag贸n, nomeado por Real Decreto 616/2015, de 3 de xullo.

O Excmo. Sr. D. Emiliano Garc铆a-Page S谩nchez, Presidente da Xunta de Comunidades de Castela -A Mancha, nomeado por Real Decreto 590/2015, de 2 de xullo.

E o Excmo. Sr. D. Juan Vicente Herrera Campo, Presidente da Xunta de Castela e Le贸n, nomeado por Real Decreto 617/2015, de 3 de xullo.

EXPO脩EN

Que os gobernos das Comunidades de Galicia, Principado de Asturias, A Rioxa, Arag贸n, Castela- A Mancha e Castela e Le贸n colaboramos activamente para promover e impulsar un novo modelo de financiamento auton贸mico, que se fundamente no pleno respecto 谩 Constituci贸n, e en concreto, ao principio de igualdade entre todos os espa帽ois recollido no artigo 139.1, o cal garante que todos os espa帽ois te帽en os mesmos dereitos, con independencia de onde vivan, e no artigo 138.2, que establece que as diferenzas entre os Estatutos non poder谩n implicar, en ning煤n caso, privilexios econ贸micos ou sociais.

As铆 mesmo as seis Comunidades Aut贸nomas contribu铆ron de forma construtiva ao debate sobre que Europa queremos para o futuro e, ante o pr贸ximo per铆odo orzamentario posterior a 2020, o papel dos territorios con dificultades espec铆ficas como as derivadas dos desaf铆os demogr谩ficos.

Por iso, e reunidos na cidade de Zaragoza, o 10 de setembro de 2018, chegamos 谩s conclusi贸ns que a continuaci贸n se manifestan:

1. Transmiten ao Goberno de Espa帽a a necesidade perentoria de defender como prioritaria a definici贸n do novo modelo de financiamento auton贸mico, cuesti贸n que debe abordarse de forma inmediata para, deste xeito, poder garantir a prestaci贸n dos servizos fundamentais por parte das Comunidades Aut贸nomas.

Por iso instan a continuar e avanzar nos seus traballos na proposta de modelo que debe ser obxecto dun consenso multilateral no seo do Consello de Pol铆tica Fiscal e Financeira, no cal se te帽an en conta as particularidades, necesidades e posici贸ns de todas as administraci贸ns afectadas. Manifestan a s煤a preocupaci贸n polo calendario electoral dos pr贸ximos anos que poder铆an engadir m谩is incerteza a uns acordos xa de por si complexos de alcanzar, polo que consideran necesario dar cumprimento no presente exercicio ao acordo do 17 de xaneiro de 2017 nesta materia.

En todo caso, consid茅rase que o novo modelo de financiamento auton贸mico debe reforzar os seguintes principios:

a) A garant铆a da prestaci贸n de niveles similares de servizos p煤blicos en todas as Comunidades Aut贸nomas, con independencia da s煤a capacidade para xerar ingresos tributarios, garantindo a suficiencia din谩mica en aqueles supostos en que os ingresos non evolucionen de forma homox茅nea.

b) O novo sistema de r茅xime com煤n debe ser o resultado dun consenso multilateral no seo do Consello de Pol铆tica Fiscal e Financeira, no cal se te帽an en conta as necesidades e posici贸ns de todas as administraci贸ns afectadas.

c) A correcci贸n dos d茅ficits de financiamento nos servizos que presenta o modelo vixente, dotando o sistema auton贸mico de maiores recursos.

d) A potenciaci贸n do principio de suficiencia garantindo que as Comunidades Aut贸nomas dispo帽an dos recursos precisos para financiar o total dos servizos da s煤a competencia tanto no presente como no futuro. O sistema debe garantir a suficiencia din谩mica a trav茅s da vinculaci贸n dos recursos que atrib煤e o sistema de financiamento 谩 evoluci贸n dos ingresos tributarios totais do Estado.

e) Debe definirse un sistema de nivelaci贸n total, que garante a suficiencia para todos os servizos asumidos. Para iso existir谩 un cat谩logo de servizos, cuxo financiamento estea asegurado a trav茅s dos recursos que o sistema atrib煤e 谩s Comunidades Aut贸nomas.

f) A incorporaci贸n da cl谩usula tradicional en todas as reformas do sistema de financiamento, conforme 谩 cal ningunha Comunidade Aut贸noma empeora a s煤a posici贸n financeira como consecuencia da reforma.

g) A potenciaci贸n de los mecanismos de nivelaci贸n, a trav茅s dunha dotaci贸n suficiente destes mecanismos.

h) No desenvolvemento dos principios de suficiencia est谩tica e din谩mica e de nivelaci贸n, as necesidades de financiamento das Comunidades Aut贸nomas deber谩n fixarse atendendo aos determinantes das s煤as necesidades de gasto reais. Mentres se empregue un sistema de aproximaci贸n indirecta deber谩n terse en conta, en maior medida, variables tales como os custos fixos, a orograf铆a, a superficie, a dispersi贸n, a baixa densidade, a baixa taxa de natalidade ou o envellecemento e sobreenvellecemento da poboaci贸n, entre outros.

i) A avaliaci贸n das necesidades reais realizarase de forma espec铆fica en relaci贸n aos gastos vinculados 谩 educaci贸n, a asistencia sanitaria e os gastos sociais.

– Avaliarase de forma diferenciada o efecto da aplicaci贸n da Lei de dependencia. O c谩lculo das necesidades reais realizarase tendo en conta as seguintes variables: n煤mero de persoas dependentes atendidas, grao de dependencia, tipo de prestaci贸n e dependentes potenciais e a dispersi贸n territorial. O financiamento deber谩 ser suficiente para alcanzar os niveis de cobertura recollidos orixinalmente na Lei de dependencia, e realizarase conforme se establece no Informe da Comisi贸n para a an谩lise da situaci贸n do Sistema de Dependencia.

– Avaliarase de forma especial o d茅ficit no financiamento do gasto sanitario e a din谩mica de crecemento deste gasto. En particular o gasto sanitario ponderarase en funci贸n do seu peso actual no gasto real das Comunidades Aut贸nomas, e financiarase axustando a variable grupos de idade do gasto sanitario, recollendo a creaci贸n de novos tramos a partir dos 65 anos (maiores de 85 anos) e aumentando a s煤a ponderaci贸n, tal e como v茅n evidenciando a din谩mica deste gasto. Ademais realizaranse revisi贸ns peri贸dicas para axustar estes indicadores e ponderaci贸n, de forma que se garanta a suficiencia din谩mica do gasto sanitario no modelo de financiamento.

– Teranse en conta criterios que permitan impulsar o reequilibrio territorial entre zonas densamente poboadas e zonas en declive demogr谩fico e proporcionar servizos p煤blicos de calidade a estas 煤ltimas, as铆 como garantir un desenvolvemento econ贸mico sustentable e integrado para todos, prestando atenci贸n ao investimento en pol铆ticas de conciliaci贸n da vida laboral, familiar e persoal e de apoio 谩 natalidade e 谩 dotaci贸n de recursos para o desenvolvemento rural dado o seu car谩cter transversal e a s煤a incidencia na vertebraci贸n do territorio.

j) A avaliaci贸n do comportamento dos mecanismos de revisi贸n anual incorporados no actual sistema de financiamento, as铆 como a posta en marcha dos grupos de traballo correspondentes para a determinaci贸n do custo efectivo dos servizos.

k) A plena efectividade do principio de lealdade institucional, que impida que decisi贸ns do Estado afecten 谩 capacidade financeira das Comunidades Aut贸nomas para facer fronte 谩 prestaci贸n dos servizos, debendo estas ser compensadas pola totalidade dos efectos financeiros que poidan producirse. A tal efecto, deber谩 procederse 谩 avaliaci贸n, no marco do principio de lealdade institucional previsto no actual sistema, das diferentes medidas adoptadas polo Estado que te帽an podido afectar aos ingresos e gastos auton贸micos.

l) A redefinici贸n da recadaci贸n normativa de modo que se garanta que a cada territorio se lle imputan os recursos que lle corresponden, e que as Comunidades Aut贸nomas, no exercicio da s煤a autonom铆a financeira, asuman a plena responsabilidade dos incrementos e diminuci贸ns de recadaci贸n que sexan consecuencia do exercicio da s煤a capacidade normativa. Neste sentido, deber铆a impulsarse unha ordenaci贸n sobre unhas bases com煤ns do regulamento dos tributos cedidos (como xa sucede co IRPF), garantindo unha recadaci贸n homox茅nea en todo o territorio que sirva como elemento de apoio 谩s necesidades de gasto e fomente a corresponsabilidade fiscal, e que eviten as situaci贸ns de competencia desleal, especialmente nos tributos que inciden na fixaci贸n do domicilio fiscal.

m) A potenciaci贸n das pol铆ticas de desenvolvemento rexional e en concreto, do Fondo de Compensaci贸n Interterritorial, instrumento constitucionalmente ligado ao principio de solidariedade a trav茅s de recursos adicionais aos do sistema de financiamento, mediante unha adecuada dotaci贸n orzamentaria e unha reforma dos elementos de reparto.

n) A reforma do sistema de financiamento deber谩 abordar a situaci贸n dos mecanismos extraordinarios de apoio 谩 liquidez das Comunidades Aut贸nomas baixo a premisa de que as medidas que se adopten deber谩n respectar unha igualdade de trato entre todas as Comunidades Aut贸nomas.

o) A avaliaci贸n do impacto das reformas en materia de Administraci贸n local sobre o financiamento e as necesidades de gasto das Comunidades Aut贸nomas. As铆 mesmo, consideran necesario que se aborde a necesaria reforma do financiamento local, realizando unha valoraci贸n conxunta da s煤a suficiencia xunto coa da comunidade aut贸noma para cada territorio.

As铆 mesmo, consideran que as Comunidades Aut贸nomas necesitamos mellorar os nosos recursos para poder prestar uns servizos p煤blicos de calidade con car谩cter inmediato, m谩is tendo en conta que na previsi贸n de liquidaci贸n de 2017 comunicada en xullo pasado, non se tivo en conta a incidencia do cambio do sistema de xesti贸n do IVE.

Esta circunstancia incide de maneira clara nos recursos dos que imos dispo帽er en 2019, dado que a previsi贸n de liquidaci贸n 2017 soamente incl煤e 11 mensualidades de IVE, cando deber铆a inclu铆r a totalidade do ano. De feito, o Goberno recadou o IVE pola totalidade do exercicio 2017 e o esp铆rito do modelo de financiamento 茅 a cesi贸n do IVE ao 50% 谩s CCAA, o cal sup贸n que o Goberno de Espa帽a vai dispo帽er duns ingresos que corresponden 谩s CCAA.

Como consecuencia do anterior, consideran que se debe aboar 谩s Comunidades Aut贸nomas en 2019 tanto o importe da mensualidade do IVE non ingresada en 2017 como a parte que tiver correspondido a cada Comunidade nos distintos fondos do sistema que se visen afectados negativamente pola ca铆da do ITE orixinada pola menor recadaci贸n do IVE (Fondo de Garant铆a, Fondo de Suficiencia e Fondos de Converxencia).

2. As Comunidades de Galicia, Principado de Asturias, A Rioxa, Arag贸n, Castela- A Mancha e Castela e Le贸n xuntas suman 4.463 municipios, o 55% de Espa帽a, m谩is da metade do territorio nacional, o 52,8% da superficie e, por茅n, non alcanzan m谩is que o 21% da poboaci贸n nacional. Por iso, instamos ao Goberno de Espa帽a a que, en cumprimento do acordo adoptado na Conferencia de Presidentes de xaneiro de 2017, presente a proposta de 鈥淓stratexia Nacional frente ao Reto Demogr谩fico鈥 e sexa debatida no marco da Comisi贸n creada ao efecto, 谩 que, como Comunidades integrantes do Foro de Comunidades Aut贸nomas polo Cambio Demogr谩fico (FREDD) achegamos as nosas propostas e prioridades activamente.

As铆 mesmo, no 谩mbito europeo, froito deste Foro alcanzamos compromisos importantes como a inclusi贸n da cuesti贸n demogr谩fica no Acordo de Asociaci贸n do Goberno de Espa帽a no marco da programaci贸n da Pol铆tica de Cohesi贸n para o per铆odo 2014-2020, y como prioridade pol铆tica del Comit茅 Europeo das Rexi贸ns no novo mandato lexislativo da Uni贸n Europea.

Neste marco, con vistas ao debate e aprobaci贸n do novo Marco Financeiro Plurianual da Uni贸n Europea (MFP) para o per铆odo posterior a 2020 que deber谩 ali帽ar o mellor posible o financiamento dispo帽ible e as prioridades pol铆ticas base谩ndose tanto no que funciona ben actualmente como nos desaf铆os aos que se enfrenta, as Comunidades aut贸nomas firmantes coinciden en sinalar o reto demogr谩fico como un destes desaf铆os.

  • As铆 se recolle no Libro Branco sobre o Futuro de Europa, reflexi贸ns e escenarios para a Europa dos Vinte e sete en 2025 (1/03/2017) que identifica o cambio demogr谩fico entre os retos aos que ter谩 que facer fronte a Uni贸n Europea,
  • As铆 se recolle en diversos ditames do Comit茅 Europeo das Rexi贸ns, en particular o Ditame 鈥淎 resposta da Uni贸n Europea ao reto demogr谩fico鈥 (2017/C 017/08). Neste ditame const谩tase que o cambio demogr谩fico 茅 un dos maiores retos aos que se enfronta toda a Uni贸n Europea, polo seu enorme impacto econ贸mico, social, orzamentario e ecol贸xico, tanto a escala nacional como rexional e local, xa que afecta a sustentabilidade dos sistemas de pensi贸ns e aos sistemas sanitarios, determinando as铆 a evoluci贸n do Estado do benestar, e foi por iso que se formularon propostas moi concretas para o per铆odo de programaci贸n 2021-2027 e a futura Pol铆tica de Cohesi贸n.
  • As铆 se pronuncia tam茅n o Comit茅 das Rexi贸ns no Ditame 鈥淒ocumento de reflexi贸n sobre o futuro das finanzas da Uni贸n Europea鈥 (COR-2017-03718) recordando o chamamento para inclu铆r as medidas complementarias do PIB no establecemento da nova xeraci贸n de Fondos Estruturais e de Investimento Europeos no pr贸ximo per铆odo financeiro plurianual, que permita axustar a taxa de cofinanciaci贸n por categor铆a de rexi贸n ao gasto real no que se incorre cando se financian as operaci贸ns cofinanciadas o, no seu caso, permitir un 谩mbito de programaci贸n en termos de elixibilidade de actuaci贸ns en aqueles territorios sitos en rexi贸ns m谩is desenvolvidas que contan con condicionantes territoriais e socioecon贸micos relevantes.
  • Destacamos tam茅n o Ditame do Comit茅 das Rexi贸ns 鈥淔uturo dos Investimentos Territoriais Integrados (ITI) no post-2020鈥 en el que se establece que 鈥..鈥漚 implementaci贸n dunha ITI debe ter como consecuencia a mellora nos termos de financiamento dos plans financeiros dos programas operativos鈥 e insta a mellorar as condici贸ns en termos de taxas de cofinanciaci贸n para a cobertura de aqueles gastos de investimento que permiten unha identificaci贸n directa co obxecto da ITI.
  • As铆 se adopta na Resoluci贸n do Parlamento Europeo de 14 de novembro de 2017 sobre o despregamento dos instrumentos da Pol铆tica de Cohesi贸n por parte das rexi贸ns para afrontar o cambio demogr谩fico. No documento f铆xanse varias li帽as de acci贸n, na mesma direcci贸n que o Ditame do Comit茅 das Rexi贸ns, como son a necesaria coordinaci贸n mediante a elaboraci贸n dunha estratexia transversal as铆 como a integraci贸n das consideraci贸ns demogr谩ficas en todas as pol铆ticas da Uni贸n Europea as铆 como a petici贸n de que o MFP 2021-2027 dea un impulso 谩s medidas espec铆ficas para abordar o reto demogr谩fico e un orzamento ad hoc cun financiamento adicional para rexi贸ns con dificultades demogr谩ficas graves e permanentes.
  • As铆 mesmo, na Nota da posici贸n das Comunidades Aut贸nomas espa帽olas e a Direcci贸n Xeral de Fondos Europeos do Ministerio de Facenda e Administraci贸ns P煤blicas sobre a Pol铆tica de Cohesi贸n post 2020, de febreiro de 2018, pron煤ncianse pola introduci贸n dunha nova pol铆tica na cohesi贸n, a dos retos demogr谩ficos. Ademais, insisten en que a Pol铆tica de Cohesi贸n debe continuar sendo no pr贸ximo marco financeiro plurianual a principal pol铆tica de investimento da Uni贸n Europea, mantendo o seu ritmo inversor e beneficiando a todas as rexi贸ns, co obxecto de enfrontar as disparidades.
  • E as铆 o po帽en de manifesto todos os indicadores que mostran a preocupante proxecci贸n demogr谩fica de Europa.

O proceso de negociaci贸n dun novo Marco Financeiro Plurianual da Uni贸n Europea (MFP) comezou formalmente o pasado mes de maio de 2018 coa publicaci贸n pola Comisi贸n Europea da s煤a proposta que recolle unha Pol铆tica de Cohesi贸n para 2021-2027, a cal non ten en consideraci贸n estas resoluci贸ns e ditames das instituci贸ns e organismos da Uni贸n Europea, en particular do Parlamento Europeo e do Comit茅 das Rexi贸ns, nin tampouco as demandas dos territorios con desaf铆os demogr谩ficos, ao non recoller nela nin estratexias, nin criterios nin li帽as espec铆ficas para loitar contra a despoboaci贸n e o declive demogr谩fico; ademais ve recortada a cont铆a destinada a esta pol铆tica con respecto ao anterior MPF 2014-2020.

Por todo iso, os Gobernos das Comunidades Aut贸nomas de Galicia, Principado de Asturias, A Rioxa, Arag贸n, Castela- A Mancha e Castela e Le贸n declaramos:

a) A necesidade dunha estratexia europea sobre cambio demogr谩fico que coordine o conxunto dos instrumentos e fondos da Uni贸n e nos que, xunto coa PAC entre outras, a Pol铆tica de Cohesi贸n xoga un papel fundamental, para creaci贸n de emprego, promoci贸n da actividade econ贸mica, fomento da l+D+i, acceso a infraestruturas, particularmente de TIC ou dotaci贸n de servizos b谩sicos do Estado de Benestar, etc.

b) A Pol铆tica de Cohesi贸n post 2020 ten que estar ao servizo dos novos retos que enfronta a Uni贸n Europea e principalmente nos que a acci贸n a nivel europeo ten un gran valor engadido. Entre eles, sen d煤bida, est谩 o reto demogr谩fico, como as铆 se sinalou polo Parlamento Europeo e o Comit茅 Europeo das Rexi贸ns.

c) A Pol铆tica de Cohesi贸n debe seguir sendo prioritaria en fondos e obxectivos. O financiamento de outras prioridades non pode po帽er en cuesti贸n a dotaci贸n econ贸mica dos fondos da Uni贸n Europea no 谩mbito da cohesi贸n no pr贸ximo marco financeiro plurianual 2021-2027. 脡 esencial que no pr贸ximo per铆odo, como m铆nimo, a dotaci贸n se mante帽a en su nivel actual, e, se 茅 posible se incremente, para non po帽er en perigo o avance do desenvolvemento rexional e local.

Igualmente cabe sinalar la Alianza pola Cohesi贸n (#CohesionAlliance), iniciativa promovida pola Comit茅 das Rexi贸ns 谩 que se adheriron rexi贸ns europeas con importantes desequilibrios demogr谩ficos que incide na Pol铆tica de Cohesi贸n como instrumento de solidariedade 鈥減ara superar a brecha econ贸mica, social e territorial鈥.

d) A Pol铆tica de Cohesi贸n, a s煤a dotaci贸n econ贸mica e a modulaci贸n dos seus criterios de cofinanciaci贸n, non poden basearse nun 煤nico indicador, o PIB per c谩pita. Entendemos e defendemos que se deben ter en conta indicadores complementarios de diversa 铆ndole. Cingu铆ndonos ao reto demogr谩fico, propo帽emos que se consideren como posibles os seguintes: evoluci贸n da poboaci贸n (perda intensa e continuada), dispersi贸n territorial, envellecemento, sobreenvellecemento, emigraci贸n da poboaci贸n moza e adulta e a consecuente ca铆da da natalidade. Neste sentido, consideramos ademais que as rexi贸ns europeas deben participar neste debate.

e) A Pol铆tica de Cohesi贸n debe prever instrumentos espec铆ficos para as zonas m谩is afectadas por desaf铆os demogr谩ficos, tales como un maior peso dos criterios demogr谩ficos no m茅todo de asignaci贸n de fondos ou unha maior flexibilidade tanto na elecci贸n dos obxectivos tem谩ticos como nas taxas de cofinanciamento.

f) A Uni贸n Europea debe levar a cabo unha definici贸n precisa do concepto “desvantaxes demogr谩ficas graves e permanentes” recollido no artigo 174 do Tratado de Funcionamento a unha escala adecuada para identificar e poder responder aos desequilibrios realmente existentes no interior dos estados membros e as rexi贸ns.

g) Por 煤ltimo, consideramos que a dotaci贸n de fondos de cohesi贸n debe estar condicionada 谩 efectiva existencia dunha pol铆tica de converxencia e cohesi贸n interna e propia dos Estados e as rexi贸ns, no marco dunha adecuada ordenaci贸n do territorio baseada en unidades funcionais con dimensi贸n suficiente para xerar din谩micas positivas de activaci贸n econ贸mica y demogr谩fica.

As铆 mesmo, apoiamos as consideraci贸ns e pol铆ticas que se sinalan como prioritarias no Ditame do Comit茅 Europeo das Rexi贸ns 鈥淎 resposta da Uni贸n Europea ao reto demogr谩fico鈥, de 16 de xu帽o de 2016 (2017/C 017/08) e na Resoluci贸n do Parlamento Europeo sobre o despregamento dos instrumentos da Pol铆tica de Cohesi贸n por parte das rexi贸ns para enfrontar o cambio demogr谩fico, de 14 de novembro de 2017 e facemos un chamamento para traballar de forma conxunta e cooperativa no proceso de negociaci贸n do novo Marco Financeiro Plurianual da Uni贸n Europea 2021-2027, cuxa aprobaci贸n definitiva est谩 prevista en 2019, co Parlamento Europeo, o Consello e os gobernos da Uni贸n Europea, en particular co Goberno de Espa帽a, para acadar a nivel europeo un maior compromiso pol铆tico sobre os retos demogr谩ficos que non s贸 reco帽eza estes desaf铆os sen贸n que adopte os medios financeiros, t茅cnicos e humanos para facerlles fronte.

O PRESIDENTE DA XUNTA DE GALICIA

Alberto Nu帽ez Feij贸o

O PRESIDENTE DO PRINCIPADO DE ASTURIAS

Javier Fern谩ndez Fern谩ndez

O PRESIDENTE DA COMUNIDADE AUT脫NOMA DA RIOXA

Jos茅 Ignacio Ceniceros Gonz谩lez

O PRESIDENTE DO GOBERNO DE ARAG脫N

Francisco Javier Lamb谩n Monta帽茅s

O PRESIDENTE DA XUNTA DE COMUNIDADES DE CASTELA- A MANCHA

Emiliano Garc铆a-Page S谩nchez

O PRESIDENTE DA XUNTA DE CASTELA E LE脫N

Juan Vicente Herrera Campo