O incumprimento da normativa sobre bioseguridade pon en perigo a saúde da enfermería

O 95,8% das persoas enquisadas que traballan nun hospital afirma que se produciron accidentes biolóxicos entre enfermeiras/vos, e un 60,3% no caso daquelas que traballan en centros de saúde. O número de accidentes, en lugar de reducirse, foi progresivamente en aumento.
Publicado por o día 04/12/2017 na sección de Sanidad,SATSE,Sindicatos

O incumprimento da normativa sobre bioseguridade pon en perigo a saúde da enfermería

Polo seu traballo habitual, a Enfermería constitúe o colectivo sanitario que maiores riscos laborais ten de sufrir un accidente biolóxico.

Ante esta realidade, a Mesa da Profesión Enfermeira –integrada polo Consello Xeral de Enfermería e polo Sindicato de Enfermería, SATSE– creou en 2014 o Observatorio de Bioseguridade, co obxectivo de monitorar e avaliar o grao de implantación e cumprimento da normativa sobre bioseguridade.

Hoxe presentouse, en rolda de prensa, o seu primeiro estudo realizado por mor das enquisas ás ‘enfermeiras sentinelas’ que forman parte do Observatorio e que pertencen a 144 hospitais e centros de saúde de todo o Estado. Os seus resultados non poden ser máis alarmantes, pois tras a aprobación da nova Directiva europea que regula a bioseguridad e que é de obrigado cumprimento desde 2013, non só non se reduciron os accidentes biolóxicos, senón que, ao longo dos anos 2013, 2014 e 2015, foron progresivamente en aumento, tanto en hospitais como en centros de saúde.

De feito, o 95,8% das persoas enquisadas en hospitais afirma que se produciron accidentes biolóxicos entre enfermeiras/vos (4.619 accidentes en 2013, 5.159 en 2014 e 5.560 en 2015).

En centros de saúde, pola súa banda, o 60,3% recoñece tamén que se produciron accidentes deste tipo: 98 en 2013, 108 en 2014 e 123 en 2015.

Así mesmo, o estudo conclúe que existe unha considerable infradeclaración. O 32% dos accidentes biolóxicos ocorridos nos hospitais e o 24% nos centros de saúde non se declara ante o servizo de prevención. Iso eleva de forma substancial a cifra real de accidentalidade por picada, corte ou salpicadura, respecto dos accidentes efectivamente rexistrados. “Este achado, detectado polo estudo presentado hoxe, pon de manifesto o incumprimento da normativa vixente sobre bioseguridad sanitaria”, segundo a Mesa.

Incumprimento que pode provocar que o enfermeiro que sufriu unha picada accidental inféctese co virus do VIH, hepatite B ou C, pois son os principais riscos de transmisión.

Para a Mesa da Profesión Enfermeira, “hai dous elementos moi importantes que poden influír significativamente neste aumento da accidentalidade.

Por unha banda, a falta de avaliación específica de riscos laborais, e, por outro, a ausencia de formación acreditada en materia preventiva dirixida a profesionais”. De feito, o 35,4% dos centros non conta cun procedemento de traballo seguro, que considere as condicións laborais das enfermeiras (sobrecarga, dotación de persoal, factores psicosociais, etc.). A prevención de lesións causadas por instrumentos cortantes e punzantes no sector sanitario esixe establecer procedementos de bioseguridade e a introdución de dispositivos con mecanismos de bioseguridade integrados, como agullas retráctiles, por exemplo. Pero estes avances non están suficientemente implantados, e a súa observación non é nin total nin homoxénea.

Así, só o 30,1% das persoas enquisadas afirma que no seu centro de saúde proporcionaron material de bioseguridade en gran medida, mentres que este dato sitúase entre o 48 e o 51% en hospitais.

Medicación perigosa

No ámbito sanitario, un dos fármacos perigosos máis coñecidos e empregados son os citotóxicos, medicamentos deseñados para destruír as células que crecen de forma rápida e descontrolada, evitando a súa replicación ou crecemento. Estes medicamentos, habituais no tratamento do cancro, utilízanse cada vez máis noutros moitos ámbitos sanitarios, como en hematología ou reumatoloxía, así como no manexo de enfermidades non cancerosas como a esclerose múltiple, a psoriasis ou o lupus eritematoso sistémico. Ademais destes, as e os profesionais manexan outros medicamentos perigosos que son de uso común en numerosas unidades e ámbitos sanitarios, incluída a Atención Primaria. A Unión Europea recomenda para a manipulación destes fármacos a posta a disposición de todos os profesionais do equipo de protección individual ( EPI) e a transferencia de fármacos nun sistema pechado, ademais de formación e información suficiente aos sanitarios. A responsable de Saúde Laboral de SATSE Euskadi lembrou que “implantar cabinas de bioseguridad para a preparación de fármacos pode ser caro, pero máis cara é a vida dunha soa enfermeira”.

Con todo, segundo o informe do Observatorio de Bioseguridad, só no 47,2% dos centros sanitarios existe un protocolo que obrigue á utilización dun sistema pechado de preparación e administración de medicación perigosa.

Ademais, en máis da metade dos centros non se realizou unha avaliación dos riscos laborais que asumen as enfermeiras e enfermeiros que manexan produtos citostáticos. Riscos que inclúen que os profesionais poidan desenvolver algún tipo de cancro, ou sufrir malformacións ou abortos en caso de embarazo.Nos centros onde si existe ese protocolo, resulta especialmente rechamante o descoñecemento respecto ao sistema utilizado, xa que o 53,9% non sabe que tipo de sistema utilízase para a administración de medicación perigosa.