Informe Bandeiras Negras Galiza

Ecoloxistas en Acción presenta o seu informe ‘Bandeiras Negras 2020’, que outorga dúas bandeiras -unha por contaminación e outra por mala xestión- a cada provincia litoral, máis Ceuta e Melilla.
Publicado por o día 30/06/2020 na sección de Ecologistas en Acción,Galicia,Medio Ambiente,Social

Informe Bandeiras Negras Galiza
Un ano máis Ecoloxistas en Acción realiza unha análise dos case 8.000 km das costas españolas. Nesta edición, o informe ‘Bandeiras Negras 2020’ considerou aqueles casos máis característicos de afeccións por contaminación e mala xestión ambiental.

Bandeiras negras por mala xestión:

  • Praia das Delicias, concello de Sada na provincia da Coruña
  • Porto de Marín, concello de Marín na provincia de Ponetevedra
  • A Mariña lucense na provincia de Lugo

Bandeiras negras por contaminación:

  • Praia de Lires, no concello de CEE na provincia da Coruña
  • Factoría de ENCE, concello de Pontevedra na provincia de Ponetevedra
  • Factoría de Alcoa, concello de San Cibrao na provincia de Lugo

[Mala xestión – A Coruña]

Praia das Delicias, concello de Sada

Na provincia da Coruña hai moitas situacións de mala xestión que afectan á costa, como o Porto Exterior da Coruña ou a planta de Reganosa na ría de Ferrol, cun gran impacto ambiental. Pero tamén hai pequenas accións na costa que poñen en risco a biodiversidade e a perda dela, e por iso este ano elíxese como bandeira negra de mala xestión á praia das Delicias, pertencente ao municipio de Sada. A praia das Delicias é unha praia urbana constantemente amenazada por parte das autoridades locais como da poboación ao verter area na praia para facela máis cómoda para o baño en época estival, xa que ao baixar a marea queda exposta unha chaira intermareal de fondo fangoso e habitado por praderías de Zostera.

Esta praia localízase en párte oeste da Ría de Betanzos, cunha lonxitude de 410 m e unha anchura considerable de 80 metros con area branca, é unha praia protexida dos temporais marítimos e por tanto favorece a sedimentación dos fragmentos máis finos da columna de auga. Ademais, por mor da construción da ampliación do dique do porto e da construción do porto deportivo de Sada, modificouse de maneira importante as correntes que afectan á costa limitando as correntes mariñas na zona provocando unha acumulación de lodos. Este ano elíxese esta praia como exemplo de mala xestión pola súa presión constante de rexenerar a praia afectando as praderías de Zostera. A maioría de rexeneracións de praias no estado é por perda de area debido a erosión das mesmas, no caso da praia de Sada non é por este motivo, senón porque cando hai marea baixa hai lodo, algas e plantas mariñas que molestan aos bañistas e só úsase a praia cando está en marea alta. A rexeneración que queren realizar veciños e concello é só por uso estival da praia. É importante resaltar que na praia de Sada atópase praderías de Zostera, tanto da especie Zostera noltii como de Zostera mariña que teñen nesta praia as condicións ideais para o seu crecemento e desenvolvemento. Estas praderías de fanerógamas mariñas son de gran importancia xa que osixenan a auga, atrapan substancias tóxicas e por tanto mitigan a contaminación costeira e evitan a eutrofización. Tamén cabe resaltar que nas praderías de Zostera conviven outras especies que atopan refuxio e alimento, sendo zonas que presenta unha gran biodiversidade.

Por tanto, calquera obra que implique verter area na praia pon en risco estas praderías, xa en 2018 publicouse a desestimación da licitación de Actuación ambiental na ría do Pedrido, Fase I, Praia de Sada (A Coruña), que pretendía dragar area da ría para rexenerar a praia. Grazas ás alegacións achegadas por diferentes grupos ecoloxistas avisando do impacto desa actuación desestimouse pola Secretaría de Estado de Medio Ambiente por afectar a estas praderías de Zostera. O que si se debería é solicitar que a praia cumpra cos niveis establecidos de calidade de augas de baño e non superen os valores de contaminación fecal, xa que en xullo de 2019 tívose que pechar a praia ao baño por superar en xullo os valores permitidos. Temos que protexer a nosa costa e a biodiversidade asociada. Hai que transmitir á sociedade que, aínda que un areal non cumpra coa idea que temos dunha praia, non podemos impoñernos ao medio mariño. Temos que poñer en valor a gran biodiversidade que existe, debendo de realizarse accións de educación ambiental na zona para descubrir as marabillas que temos na nosa costa e así poder ver a praia con outros ollos para gozar dela de maneira diferente.

[Mala xestión – Pontevedra]

Porto de Marín, concello de Marín na provincia de Pontevedra

En febreiro do 2020 o TSXG sentencia que todos os recheos do porto de Marín son legais a pesar de haber unha sentenza firme do Supremo do Estado do 2009 que os declarou ilegais. No ano 2012 denunciamos que preto de 400.000 metros cadrados enchéronse de forma ilegal en Marín ocupando a lámina de mar, con diñeiro público e sen, practicamente, estudo de impacto ambiental. Informamos tamén de que no ano 2009 unha sentenza do Tribunal Supremo, sentenza firme, declaraba ilegais os recheos efectuados no porto de Marín. Os responsables desta ilegalidade foron Xunta de Galicia, Deputación de Pontevedra e a Autoridade Portuaria de Pontevedra-Marín, aos que temos que sumar o MMA que naquel momento permitiu, permite e ampara a continuación das obras, desde que se ditou a sentenza ata a actualidade. A lista de agresións é longa, desde os recheos de 1958 da enseada de Lourizán para instalar a celulosa ENCE ata o recheo de Vos Praceres, a zona pasou en poucos anos para ser unha masa de cemento e formigón. A Asociación para a Defensa dá dá Ría de Pontevedra (APDR) e os veciños e veciñas de Vos Praceres, agrupados na “plataforma en defensa dá praza de Vos Praceres”, levan anos loitando contra este tema. A citada plataforma de Vos Praceres presentou xa no ano 2001 un recurso contencioso-administrativo ante o TSXG contra o plan especial do porto (aprobado pola Consellería de política territorial e sancionado por Nuñez Feijóo, entón conselleiro de política territorial e hoxe en día presidente da Xunta de Galicia.

No ano 2005 o TSXG falla contra os veciños e en menos de dez días (tempo récord) ordena o embargo das contas da plataforma e apercibe de embargo os bens do presidente desta plataforma porque segundo o tribunal “os veciños e veciñas actuaran con mala fé). Co gran esforzo económico e humano que representa chegar ata o tribunal supremo, os veciños presentan recurso ante o Tribunal Supremo. No ano 2009 o TS dá a razón á Plataforma declarando ilegal o recheo de Praceres e anulando o Plan Especial do Porto de Marín que o ampara. A sentenza declaraba nulos de pleno dereito os recheos realizados no últimos dez anos e obrigaba a devolver a zona ao seu estado orixinal. O alto tribunal condenaba á Xunta de Galicia, Deputación de Pontevedra e Autoridade Portuaria do porto de Marín e Ría de Pontevedra á reposición da zona portuaria á súa anterior situación. A finais do ano 2010, a Xunta faipública a noticia de que non se pode executar a demolición como ordenaba a sentenza do TS, invocando o principio de inejecutabilidad e reforzou a planificación de infraestruturas do Porto, ata hoxe os responsables, con total impunidade, seguen ampliando os recheos na zona e non se lles esixiu responsabilidade ningunha, a pesar de que a sentenza do TS indicaba claramente que mentres non existise un plan de uso debidamente aprobado, o plan especial carecía de validez e por iso non se podería levar a cabo ningún proxecto de ampliación.

O TSXG, que no seu momento fallou contra os veciños, era o que se debería encargar de executar a sentenza. No ano 2014 e 2015 foron presentados recursos contra a execución desta sentenza e os recursos foron desestimados dicindo que se tiña que executar senténciaa pero, sorprendentemente, no ano 2017, o mesmo TS que declara ilegais os recheos, acepta un recurso de casación interposto pola Autoridade Portuaria de Marín, Xunta e Deputación contra a execución desa sentenza, estimando os recursos presentados contra as resolucións de execución no 2014 e 2015 do TSXG que instaban á execución da sentenza do Tribunal Supremo de 2009, baseándose en que non podíase saber que recheos son ilegais e cales non, polo que din que non poden executar a demolición, asumindo así os argumentos que daba a Xunta e a Autoridade Portuaria. Sentencian isto a pesar de que a sentenza de 2009 dicía claramente que era ilegal todo aquilo construído nos dez últimos anos e por suposto todo o construído a posteriori xa que seguía sen existir un plan de usos aprobado. Despois de 20 anos con orde de derriba, en febreiro do 2020, o TSXG sentencia que todos os recheos do porto de Marín son legais. Declárao unha sentenza da sección segunda da Sala do contencioso administrativo do Tribunal Superior de Xustiza de Galicia (TSXG), que acepta integramente as conclusións do informe pericial, encargado pola Autoridade Portuaria a unha empresa. Ese documento decisivo desvincula do plan especial do porto anulado no seu día polo Tribunal Supremo a execución das obras cuestionadas. Na súa avaliación deste demanda, o alto tribunal galego conclúe: «Non existe obra algunha no porto de Marín que conforme os pronunciamentos recaídos neste procedemento haxan de ser retirados, declarando executada a sentenza».

O auto do TSXG é recurrible ante Supremo Unha vez máis veciños e grupos en defensa do Medio Ambiente terán que recorrer e volver gastar recursos e tempo, despois de gañar hai 20 anos. Unha vez máis, a administración pública manipula e engana e todo isto con diñeiro público para non asumir as ilegalidades cometidas, con esta nova sentenza e aínda que a do 2009 do Tribunal Supremo é firme, gañan tempo para que nada cambie e poder así seguir confundindo e manipulando a lei, e ao final sempre gañan eles, os que teñen o poder. Sen ningún tipo de rubor, o TSXG declara «completamente executada a sentenza recaída no presente recurso, sen que haxa de retirarse recheo algún do porto de Marín como consecuencia da anulación do plan especial do 2000». O problema para o medio ambiente, os recursos naturais e a economía da zona son significativos. Actuacións deste tipo acaban deixando á xente da zona sen traballo. Temos como exemplo o banco marisqueiro de Praceres, que foi un dos máis produtivos de toda Galicia e hoxe practicamente desaparecido. Marín cambiou o seu litoral de praias urbanas e unha economía baseado no marisqueo tradicional sustentable por recheos e economía portuaria.

[Mala xestión – Lugo]

A Mariña lucense

Galicia é a comunidade do Estado con máis quilómetros de costa de toda a península. A cornixa cantábrica galega permanecera ata hai pouco a salvo da presión urbanística que carrexa a masificación turística. A economía costeira segue baseándose na pesca, o marisqueo e a industria do mar, pero os últimos anos zonas moi ben conservadas están a sufrir actuacións sobre a zona rasa do litoral sen observar medidas para a protección da biodiversidade, mesmo sobre zonas de Rede Natura ou próximas a Rede Natura.

A Mariña lucense sofre unha gran presión urbanística polo auxe do turismo nos seus enclaves costeiros. As infraestruturas das as vilas e pobos do litoral lucense carecen da capacidade necesaria para a masificación da tempada estival. O problema agrávase cada ano, xa que o xeodestino turístico da mariña lucense o segundo que máis crece interanualmente en Galicia tanto en visitas como en pernoitas. A infraestrutura que primeiro colapsa é o sistema de depuración de augas residuais, ademais de forma xeneralizada en toda a costa lucense e que afecta a todo o medio mariño, pero visibilízase nas praias.

Ningún dos 7 municipios costeiros da Mariña líbrase de verteduras contaminantes ao mar. Destacamos como modelo do que non hai que facer en relación co urbanismo a Barreiros, non en balde tachan a esta vila como a “Marbella” da Mariña. Desgraciadamente este non é un caso único no litoral lucense. Nos concellos de Foz, San Cibrao, Viveiro, O Vicedo, etc. o resultado é unha paisaxe esnaquizada, urbanizacións pantasma, vivendas a medio construír abandonadas, e un longo etc. que nos mostra un modelo de crecemento urbanístico como os xa presentes nas Rías Baixas. O desenvolvemento urbanístico na Mariña e moi especialmente en Barreiros, Ribadeo e Foz (onde existen dous espazos naturais da Rede Natura 2000: As Catedrais e Ría de Foz-Masma) degradou un dos tramos de costa de maior interese natural e paisaxístico de Galicia, ademais de reflectir un modelo de explotación turística moi intensivo no consumo de recursos naturais. No ano 2014 o TS anula, declarando nulo de pleno dereito, o decreto de 2007 co que o goberno bipartito da Xunta interveu o urbanismo desaforado do Concello de Barreiros convertido en símbolo da burbulla inmobiliaria (Lugo) por un defecto de forma. O Supremo emite esta sentenza tras o recurso dunha inmobiliaria que pretendía construír en chan rústico coma se fose urbanizable e cuxos plans se truncaron en 2007 coa intervención do bipartito. Esta sentenza chegou despois de sentenzas en diversas instancias ratificando que numerosas parcelas nas que se pretendía construír non reunían os requisitos legais. O actual Goberno galego do PP tentou regularizar esa situación de miles de vivendas que carecían de servizos básicos a través dun convenio para executalos con 14 millóns de fondos públicos que tamén é ilegal e na actualidade pretende legalizar a través dun novo Plan Xeral de Ordenación Municipal onde se recolle a construción de miles de vivendas nun lugar onde hai 3.500 habitantes.

Recollemos algúns dos artigos de prensa do ano pasado, que considerando que só son a punta do iceberg poden dar unha idea da magnitude do problema:

  • Pechadas ao baño dúas praias de Barreiros e Vilagarcía [O País 2019/08/24]
  • A bandeira vermella segue ondeando na praia de Barreiros por unha «contaminación microbiológica temporal» [Galicia Press 2019/11/15]
  • Trátase da praia de Penaoural, situada en Burela. No últimas cinco tempadas obtivo unha clasificación sanitaria de insuficiente, en función dos controis do Sergas [La Voz de Galicia 2019/08/13]
  • Os veciños de Celeiro protestan na praia pola contaminación da auga. [O Progreso 2019/08/19]

Ano tras ano os concellos da Mariña lucense enfróntanse a este problema sen ser capaces de darlle solución carentes dunha planificación urbana a longo prazo e desbordados polo turismo. En todo este reiterado despropósito urbanístico hai que sinalar como culpable ao goberno autonómico galego.

[Contaminación – A Coruña]

Praia de Lires, no concello de CEE

A costa coruñesa é de 950 km, na que hai cantís e multitude de praias. Tamén onde hai varios puntos negros en relación á contaminación das augas que bañan as praias. Este ano elixiuse a praia de Lires, pertencente ao municipio de Cee como bandeira negra por contaminación. O principal motivo de elixir esta praia é que xa está prohibido o baño nesta zona da costa por levar cinco anos consecutivos con calidade de auga de baño insuficiente, ao non cumprir os parámetros establecidos de contaminación fecal.

Isto ocorreu en máis zonas da costa coruñesa onde eliminaron das análises que se realizan todos os veráns a varias praias que xa non constan no censo. Se en cinco anos as zonas de baño presentan valores altos de E. coli e de enterococos intestinais, a praia deixa de ser apta ao baño, quedando prohibida o seu uso e déixase de realizar estes controis. Só no caso que se tomen as medidas necesarias para reverter a situación as praias poden volver ser aptas ao baño e empezar de novo a realizar as análises da calidade da auga. Mentres non se soluciona o problema que orixina este aumento de contaminación, a praia segue recibindo achegas contaminantes á mesma. Como exemplo dunha praia que foi eliminada do censo este ano poñemos no punto de mira a praia de Lires. O primeiro é coñecer onde se sitúa a praia de Lires, xusto está na saída da ría de Lires, que é a ría máis pequena de toda Galicia. O río Castro desemboca na ría que é unha zona onde habitan gaivotas, corvos mariños e garzas. Na ría hai situada unha piscifactoría de cría e procesado de troita. Segundo os datos oficiais das analíticas de augas realizadas desde o 2008, obsérvase que a calidade de auga de baño ao principio era excelente. Isto cambia a partir do ano 2014, onde a maioría das mostras de auga analizadas superan os valores permitidos de bacterias fecais sobre todo de enterococos intestinais, tendo picos de 2000 ( NMP/100 ml), tamén a bacteria E. coli sae elevado, pero en menor proporción. Este cambio tan drástico da calidade da auga de baño desde 2014 a 2018 ocasionou o peche da praia ao baño e que xa non se realicen máis análise da mesma, abandónase a praia sen buscar a orixe desas verteduras contaminantes e solución aos mesmos.

Esta pequena praia é o exemplo do abandono da costa, sábese que eses niveis elevados de contaminación son porque existe vertidos de augas residuais. Pechar a praia non soluciona nada, vai seguir recibindo auga contaminada da ría de Lires, e como xa non se muestrea os niveis se aumentan xa non se poderá coñecer. A orixe destas verteduras pode provir de varias fontes, como debido ás augas residuais procedentes dos núcleos urbanos próximos á zona, ou podería ser de explotacións gandeiras e que haxa vertidos de xurros no río Castro que chega ata a ría de Lires. A cantidade tan alta de contaminación indica que hai unha importante vertedura na zona que é necesario buscar e solucionar, non ignorar. A praia de Lires non pode quedar no esquecemento, hai que presionar para que as autoridades competentes no control da calidade das augas litorais poñan solución á mesma, e o primeiro que terían que buscar é a orixe destas verteduras que chegan ao mar.

[Contaminación – Pontevedra]

Factoría de ENCE, concello de Pontevedra

A situación ambiental da comarca de Pontevedra foi analizada en numerosas ocasións e, de forma moi particular, aqueles aspectos que teñen que ver coa contaminación das augas da súa Ría e da atmosfera que a rodea, provocada polas verteduras e emisións procedentes das empresas ENCE (produtora de pasta de papel) e ELNOSA, electroquímica produtora de cloro, eslamiada e derivados e hoxe en proceso de desmantelamento como consecuencia da caducidade da súa concesión en Lourizán, parroquia pontevedresa onde se sitúan ambas as factorías; e moito escribiuse tamén sobre a necesidade de abordar o saneamento integral da nosa Ría, un saneamento que -a pesar dos numerosos plans deseñados ao longo dos últimos 30 anos desde os sucesivos gobernos autonómicos- segue brillando pola súa ausencia.

Á marxe esta situación de continuos danos ao medio ambiente e á saúde das persoas que a empresa ENCE vén provocando como consecuencia do proceso de fabricación de pasta de papel (e da falta dun tratamento adecuado das augas residuais urbanas que se verten na nosa ría), existen na nosa comarca claros exemplos de abandono ambiental por parte da administración autonómica, que mantén, ademais, unha evidente relación de conivencia ou submisión cos directivos da citada empresa de pasta de papel.

E entre os numerosos exemplos de contaminación e de neglixencia ambiental, queremos destacar aquí un que, pola súa gravidade, consideramos merecedor da nosa bandeira negra: a combustión de aceites usados na planta de biomasa de Ence De acordo cos datos facilitados por distintas empresas subministradoras, ENCE adquire anualmente -e desde fai uns 5 anos- da orde de 18.000 t de aceites usados en diferentes xestores autorizados que operan en Galicia, outras partes do Estado español, Portugal e algún outro país como Mozambique, xestores que recollen estes aceites, procedentes de motores de automóbiles, de maquinaria agrícola ou industrial, e véndenos a distintas empresas para a súa utilización como combustibles. Segundo afírmase na información recibida, estes aceites adquiridos por ENCE-Pontevedra, soamente foron sometidos a un proceso de eliminación de auga e sedimentos, polo que permanecen neles os posibles metais pesados, PCBs e outros contaminantes que se producen por degradación durante o tempo de utilización anterior como lubricantes. Non se debe esquecer que estes aceites obtéñense a partir das chamadas “bases lubricantes”, produtos da destilación fraccionada do cru do petróleo ás que -en función do tipo de aceite que se desexe fabricarse engádenlle distintos aditivos químicos pero sempre perigosos e susceptibles de sufrir degradación ao longo do tempo de uso. E tal como recoñece a propia empresa, ENCE-Pontevedra está a utilizar estes aceites usados como combustible para a produción de enerxía na caldeira de biomasa, unha práctica que está absolutamente prohibida tanto na Unión Europea como nos Estados Unidos polas consecuencias que este proceso de combustión provoca na saúde humana e sobre o medio ambiente. Debemos indicar, neste sentido, que xa a ONU, no Anexo I do Convenio de Basilea, celebrado o 22 de marzo de 1989 e vixente desde o 5 de maio de 1992, adoptou a decisión de considerar aos aceites usados residuos perigosos, e que a Unión Europea -e a normativa española, que incorporou esta lexislación europea na Orde AMP/205/2018- considéranos igualmente residuos tóxicos e perigosos e prohiben o seu uso como combustible en tanto non sexan tratados de forma correcta para eliminar substáncialas tóxicas que conteñen. De acordo co recolleito no artigo 3 da citada Orde: “Un aceite usado procesado deixará de ser residuo cando se transfira do produtor a outro posuidor para o seu uso como combustible e cumpra todos os criterios seguintes:

  • a) os aceites usados obxecto de tratamento deben ser exclusivamente os incluídos na lista da sección 1 do anexo I
  • b) os aceites usados tratáronse conforme aos tratamentos establecidos na sección 2 do anexo I
  • c) o aceite usado procesado para o seu uso como combustible resultante do tratamento cumpre os requisitos establecidos na sección 3 do anexo I
  • d) o produtor satisfixese as obrigacións establecidas nos artigos 4 e 5”

Pois ben, os aceites que nos ocupan están entre os incluídos na lista da sección 1 do anexo I e, así mesmo, debemos supoñer que os produtores satisfarían as obrigacións ás que fai referencia o apartado d. Con todo, non se cumpren os requisitos establecidos na sección 3 do anexo I, que reproducimos: “Co fin de cumprir os requisitos técnicos esixidos aos combustibles, así como para garantir a protección á saúde humana e ao medio ambiente, os aceites usados que cumpran as especificacións establecidas na sección 1 terán que someterse aos tres tipos de tratamentos que se indican a continuación:

  • Tratamentos destinados a reducir o contido en auga: centrifugación, deshidratación, evaporación, etc.
  • Tratamentos destinados a reducir o contido de sedimentos: decantación, sedimentación, filtración, etc.
  • Tratamentos térmicos destinados a separar a fracción de aceite combustible das fraccións de fondo menos desexables que conteñen metais, cinzas, hidrocarburos pesados, compostos de degradación: destilación ou desintegración térmica ( craqueo térmico)” En efecto, estes aceites usados non sufriron os tratamentos térmicos considerados no terceiro e último apartado da sección 3 do anexo I da Orde AMP/205/2018.

De feito, moitos destes xestores carecen da tecnoloxía que lles permita realizar estes tratamentos e, nalgún caso, solicitaron hai escasos meses a revisión das súas Autorizacións Ambientais Integradas ( AAI) para adaptarse á normativa vixente. E, aínda que é certo que na súa disposición transitoria única, que trata sobre a “Adaptación das instalacións de tratamento existentes” á nova normativa, a Orde AMP/205/2018, do 22 de febreiro, establece un período de 24 meses para a entrada en vigor das obrigacións establecidas na mesma para a comercialización destes aceites usados, non é menos certo que esta moratoria non habilita a ENCE para o uso destes aceites como combustible na súa caldeira de biomasa nin en ningún dos demais focos emisores á atmosfera nos que se produce combustión.

Debemos indicar, para maior abundamiento, que a fábrica de ENCE na súa Autorización Ambiental Integrada ( AAI) revisada pola Resolución da Dirección Xeral de Calidade Ambiental e Cambio Climático (Nº 2004/0286_ NAA/ IPPC_162, do 28-9-2018), ten expresamente prohibida a utilización na súa caldeira de biomasa -e en calquera instalación de combustión- deste tipo de combustibles; en efecto, nesta caldeira debe utilizar “exclusivamente” residuos vexetais como combustible para xerar enerxía, tal e como se recolle na páxina 15 da citada resolución: “ O combustible principal desta caldeira é cortiza de eucalipto, residuos vexetais de orixe agrícola ou silvícola e os lodos secos que se xeran na depuradora de augas residuais da instalación. Ademais da biomasa, a caldeira utiliza fuel para o arranque e coque como complemento no caso de que o poder calorífico da biomasa non sexa suficiente (dosifícase unha pequena cantidade sobre a liña de alimentación da cortiza)” Así mesmo, na páxina 59 de leste mesmo documento, e como valoración das alegacións presentadas no seu día pola Asociación Pola Defensa dá Ría de Pontevedra (APDR), insístese: “En relación co uso de combustibles na caldeira de biomasa, hai que informar de que o combustible principal desta caldeira é a biomasa (residuos forestais, cortiza de eucalipto triturada e lodos secos procedentes do tratamento primario de augas residuais) e que o uso doutros combustibles non se permite salvo en situacións puntuais que a empresa debe xustificar” ENCE, no Informe elaborado para a solicitude da revisión da súa AAI, cita o fuel, o coque e o propano como os únicos combustibles utilizados na fábrica, escondendo, de forma intencionada, o uso destes aceites.

Do mesmo xeito, cando en xuño de 2002 ENCE presenta o documento “Análise de adaptación ambiental do proxecto de valorización enerxética dos lodos de depuradora ( biolodos), do tratamento físico-químico e da valorización das cinzas da caldeira de biomasa da fábrica de ENCE-Pontevedra” á Dirección Xeral de Calidade Ambiental da Xunta de Galicia para obter a inscrición no Rexistro Xeral de Produtores e Xestores de Residuos de Galicia, considera o fuel e a cortiza de eucalipto como únicos combustibles no procedemento de combustión.

Pero é que, ademais, de acordo co establecido no Real Decreto 413/2014 do 10 de xuño, e tal como indícase na táboa da páxina 36 da Memoria consolidada de ENCE para o exercicio 2018, a caldeira de biomasa pertence á categoría b, que agrupa a aquelas instalacións que utilizan como enerxía primaria enerxías renovables non fósiles; concretamente, pertence aos grupos b.6 e b.8, que agrupan, respectivamente, a aquelas centrais que utilizan biomasa procedente de aproveitamentos forestais e outras operacións silvícolas nas masas forestais, e a aquelas outras que utilizan biomasa procedente de instalacións industriais do sector agrícola ou forestal. E vexamos que di o Anexo I do citado Real Decreto respecto a os combustibles para utilizar nas instalacións da categoría b: “Quedan excluídos da categoría b, os combustibles fósiles e os seus produtos e subproductos, e calquera tipo de biogás ou bio líquido contaminado con substancias tóxicas ou metais pesados”

[Contaminación – Lugo]

Factoría de Alcoa, concello de San Cibrao

Este ano a nosa bandeira negra por contaminación en Lugo, é para o xigante americano ALCOA que conta, con 2.200 empregados en España, onde conta con tres centros de produción en Galicia (un na Coruña e dous en San Cibrao, Lugo). Tamén ten outra fábrica en Avilés (Asturias) e un centro moito máis pequeno en Irurtzun (Navarra). Ao grupo Alcoa pertence a fábrica de Alúmina Española S.A, empresa que naceu en 1980 como empresa pública e en 1998 foi adquirida pola firma e está considerada unha das empresas máis contaminantes de Galicia e do Estado, á que en sucesivas ocasións démoslle unha bandeira negra, a empresa Alúmina Española está dedicada á fabricación de aluminio e situada en San Cibrao na provincia de Lugo. Ano tras ano denunciamos as verteduras de eslamiada caústica, da fábrica Alúmina Española S.A. de San Cibrao (Lugo), que afectan directamente á saúde das persoas e á contorna mariña. Tamén de forma consecutiva vimos denunciando que esta empresa segue operando #ante o silencio cómplice da Xunta por medo a que calquera esixencia que se lles fixese, fose prexudicial para o mantemento e as garantías de produción da empresa que máis aluminio produce de Europa. A multinacional estivo tempo chantajeando á Comunidade dicindo que a planta estaba en perigo de peche e que precisaban maiores axudas para abaratar custos senón vían en risco a súa viabilidade.

Alcoa, empresa que encadea dez condenas xudiciais por contaminar a súa contorna, xoga coa necesidade de postos de traballo e a precariedade laboral para conseguir un maior trato de beneficio mentres o que deixou ao seu paso en Galicia é miseria ambiental e destrución. Xoga coa lexislación ambiental, cos traballadores e co goberno, e segue esixindo cada vez máis e máis axudas do estado mentres ameaza que se non pechará a empresa que ten en San Cibrao, onde traballan 1.150 persoas, tras vender o pasado ano ao fondo suízo Parter Capital as súas plantas de Avilés e A Coruña, argumentando, entre outros aspectos, o elevado prezo da enerxía no país. (Planta de Alcoa en San Cibrao, Lugo – fonte: O País) O día 15 de abril de 2020 os medios dan a noticia de que as fábricas de aluminio primario da Coruña e de Avilés, que Alcoa vendeu ao grupo Parker, foron vendidas ao grupo Risco, e os traballadores son informados a través da prensa de que se vendeu a unha empresa de dubidosa solvencia. Esa mesma semana, o responsable de Alu Ibérica, comunicou por correo electrónico ao comité de empresa da fábrica da Coruña que o dono da antiga planta de Alcoa, (o fondo de investimento Parter Capital), contaba cun novo socio investidor estratéxico que xa adquirira hai un mes o 75 % do capital, o grupo Industrial Risco, e que, por tanto, facíase coa maioría da propiedade.

Alu Ibérica, así Industrial Risco faríase cargo da xestión de ambas as plantas para partir do mes de abril. Esta revenda prodúcese menos dun ano despois de que Parker comprase a Alcoa as plantas da Coruña (con 328 empregados) e Avilés (con 286) co compromiso de aplicar un plan industrial e de manter todo o emprego polo menos durante dous anos, condicións ambas as pactadas entre os traballadores e a multinacional do aluminio para facilitar o traspaso de activos. Se falamos de cifras, debemos denunciar de que tan só Alumina Española S.A, empresa pertencente ao grupo Alcoa, recibiu máis de 1.000 millóns de euros en subvencións públicas ao gasto enerxético e outros proxectos de investimento isto só no que respecta a Galicia, cuánto supúxolle iso a Galicia e canto sería esa cantidade se se repartiu entre os habitantes ou traballadores que o único que queda é miseria nunha zona que desde fai moito vén denunciando as verteduras de eslamiada caústica que usan para disolver e lavar a bauxita a altas temperaturas.

Os residuos resultantes conteñen aluminato de sodio, residuos de bauxita con ferro, silicio e titanio. Residuos que se van depositando no fondo dun gran tanque e logo son eliminados (barro vermello) por un proceso de precipitación. En teoría está eslamiada caústica debería ser reutilizada e devolta ao comezo do proceso pero isto non é así en realidade e enormes cantidades vértense ao mar. Esta fábrica, conta con porto privado (praia de Lago), unha fábrica de almacenaxe de bauxita en San Cibrao e unha balsa de lodo vermello de 78 Ha, situada a menos de 1Km do mar nunha zona de 3.500 habitantes. Non debemos esquecer que a planta de Alcoa de San Cibrao foi denunciada durante anos por verteduras de eslamiada caústica. Unhas verteduras afectan directamente á saúde das persoas e á contorna mariña. Ademais da contaminación directa, estas verteduras relacionáronse tamén coa desaparición de bosques mariños de Laminaria. Ao peche da factoría poderíase engadir o posible abandono dese gran tanque ou balsa que recolle os residuos do proceso de fabricación e que podería supoñer, como vimos en numerosas ocasións, a socialización dos custos ambientais do seu tratamento mentres a empresa queda cos beneficios económicos producidos durante todos estes anos de implantación na comarca.